Shafin Labarai

Lalacewa

Daga Emmanuel Oloniruha

Abuja, Maris 10, 2025 (NAN) Dan takarar shugaban kasa na jam’iyyar Social Democratic Party (SDP) a shekarar 2023, Adewole Adebayo, ya bayyana ficewar tsohon gwamnan jihar Kaduna, Nasir el-Rufai zuwa jam’iyyar sa a matsayin abin farin ciki, yana mai cewa lokaci yayi na siyasa mai kyau.

Adebayo, yayin da yake mayar da martani game da ficewar el-Rufai daga jam’iyyar All Progressives Congress (APC) a kan kafar sa ta X, ya bayyana tsohon gwamnan a matsayin ‘mutum mai himma da wayo’.

“A madadin jiga-jigan ‘ya’yan jam’iyyar SDP da masu kishin kasa wadanda suka yi imani da Nijeriya da kuma alkawarin da ta yi na daukaka ba makawa, ina maraba da dan uwana, el-Rufa’i sosai zuwa jam’iyyarmu.

“Tare da Malam mai fafutuka kuma haziki ya shiga sahunmu, an saka wani ma’aikaci mai himma ga jama’a a cikin rundunar mu don yakar talauci da rashin tsaro.

“Yanzu ne lokacin da ya kamata mu sanya kafadun mu a bayan kokarin cika babi na 2 na kundin tsarin mulki da kuma ceto ‘yan Najeriya daga mummunan shugabanci da rashin ci gaba,” inji shi.

A cewarsa, duk masu son bin tafarkin dimokaradiyya da masu kishin kasa na gaskiya wadanda suka yi imani da tsari da gaskiya da rikon amana suna maraba da zuwa jam’iyyar SDP.

Adebayo ya bayyana SDP a matsayin jam’iyyar mai bin doka, tsarin mulki, ba maƙarƙashiya na kuɗi ko wani buri na kashin kai ba.

“Tare, bin doka, kundin tsarin mulki da kundin tsarin mulkin jam’iyyarmu, za mu iya ba da misali mai kyau na siyasa mai tsafta da da’a don yin koyi da kuma hada kan Nijeriya a kan gaba wajen ‘yantar da Afirka da al’ummomin Bakar fata.

“Siyasa ta gari tana haifar da kyakkyawan shugabanci. Kada kowa ya ƙara zama a kan shinge. Babu lokacin batawa. Kasance tare da mu a cikin Maris Again!” Tsohon dan takarar shugaban kasar ya ce. (NAN) (www.nannews.ng)

OBE/WAS

Edited by ‘Wale Sadeeq

Bincike

By Angela Atabo

Abuja, Maris 10, 2025 (NAN) An bukaci masu bincike a Najeriya da su mai da hankali kan kirkire-kirkire da kere-kere da za su biya bukatun mutanen kasa.

Dokta Umar Bindir, tsohon Darakta-Janar na Ofishin Samar da Fasaha da Ci Gaban Kasa (NOTAP) ne ya bayar da wannan umarni a wurin taro na shekara-shekara Sen. Adefemi Kila a Abuja.

A jawabin da ya gabatar a wajen taron, Bindir ya ce, abin takaici ne yadda ake gudanar da bincike-bincike a kasa da dama da ba a kebance su ba wajen magance matsalolin cikin gida.

Shi Bindir wanda tsohon sakataren gwamnatin jihar Adamawa ya fusata kan rashin shigar da kimiyya da fasaha cikin tsare-tsare cikin dabarun ci gaban kasa.

Ya ce har yanzu Najeriya ba za ta yi cikakken amfani da gudummawar da al’ummarta na kimiyya ke bayarwa ba, musamman wajen hada ci gaban da aka samu wajen samun mafita.

“Akwai buƙatar samun manufofin masu tushe waɗanda ke yin daidai da abin da ake buƙata, tare da cikakkun bayanai

“Muna buƙatar ɗaukar waɗannan hanyoyin a zahiri kuma mu aiwatar da su azaman sabbin abubuwa, ta yadda za mu iya fara ganin samfuran Najeriya, cikin ƙwarewa,” in ji shi.

Bindir ya ba da shawarar hadin gwiwa mai karfi tsakanin gwamnati, jami’o’i da masana’antu don shawo kan kalubalen.

Kamfanin Dillancin Labarai na Najeriya (NAN) ya ruwaito cewa taken taron shi ne, “Briding Nigeria’s Infrastructural Gap: Financing, Innovation and Sustainable Policys’’. (Samar da Albarkatun Kasa cikin ci gaba da kwarewa)

Ya umurci masu bincike na Najeriya, masu kirkiro da su mayar da hankali kan ayyukansu wajen magance matsalar karancin ababen more rayuwa kamar, rashin isassun hanyoyi, hanyoyin jiragen kasa, karancin wutar lantarki, da rashin ingantaccen ruwan sha wanda aka dade tsawon shekaru.

NAN ta ruwaito cewa taron ya samu halartar tsohon shugaban kasa, Gen.Yakubu Gowon, tsohon ministan yada labarai, Farfesa Jerry Gana wanda, ya yaba da gudunmawar da Kila ya bayar a fannin injiniya.

Shugabar kungiyar Injiniyoyi (NSE), Margaret Oguntala wanda Ali Rabiu ya wakilta, tsohuwar mataimakiyar shugaban NSE ta bayyana Kila a matsayin tambarin injiniya ta kara da cewa gudummawar da ya bayar ta taimaka wajen samar da wannan sana’a.

Shugaban Cibiyar Injiniyoyi ta Najeriya (NICE), Tokunbo Ajanaku, ya ce Kila ya yi aikin injiniya sama da shekaru 50 yana horar da matasa da dama tare da taimakawa wajen sauya yanayin aikin injiniya a Najeriya.

“Muna fatan aiwatar da duk kyawawan abubuwan da muka koya a wannan taron, muna fatan Najeriya za ta inganta ta dalilin wannan taron,” in ji shi.

A martanin da ya mayar, mai bikin ya godewa ‘yan uwa da abokan arziki da abokan aikin sa bisa shirya taron don karrama shi. (NAN) ( www.nannewse.ng )

ATAB/ROT

========

Rotimi Ijikanmi ne ya gyara shi

Daga Hagu: Mataimakin Gwamnan Jihar Legas, Obafemi Hamzat, a wajen Lakca/Addu’a ta Musamman na Tunawa da Mahaifinsa, Marigayi Oba Mufutau Hamzat, a Mushin, Legas.

AI

By Oluwatope Lawanson

Legas, Maris 9, 2025 (NAN) Mataimakin gwamnan jihar Legas, Dr Obafemi Hamzat, ya bukaci malaman addini su yi amfani da karfin Ilmin Na’urar Ƙwaƙwalwa Mai Zurfi da a ke kira Artificial Intelligence (AI) don yada addininsu.

Hamzat ya bayar da wannan nasihar ne a wajen taron lacca/ buda baki da kuma addu’a ta musamman na tunawa da marigayi Oba Mufutau Hamzat a Mushin, Legas.

Taron wanda dan majalisar wakilai Moses Fayinka daga mazabar Mushin 2 ya shirya da nufin taya murna ga marigayi Oba Mufutau Hamzat mahaifin mataimakin gwamna.

Hamzat ya jaddada bukatar malamai su fahimci tasirin AI ga bil’adama.

Ya bukaci shugabannin addinai da su sa mambobinsu su fahimci tasirin AI a kan bil’adama da kuma yadda za su rayu tare da fasaha tare da ci gaba da addini da ibada.

Ya ce AI ta samu ci gaba sosai kuma dole ne shugabannin addini su nemo hanyoyin da za su yi amfani da shi wajen yada sakonninsu.

A cewarsa, Allah ne ke sarrafa mutane, ba inji ba.

Hamzat ya kuma jaddada muhimmancin girmama iyaye ko da sun mutu, yana mai cewa hakan ya taimaka wajen kiyaye abubuwan da suka gada.

Tun da farko Fayinka ya bukaci al’ummar Musulmi da su zauna lafiya da sauran jama’a tare da nuna soyayya ga kowa ba tare da la’akari da imaninsu ba.

Ya lura cewa Musulunci ya koyar da cewa Allah ne ya halicce dukkan ’yan Adam kuma suna cikin iyali guda.

Ya ce ya sa ya ci gaba da gudanar da taron shekara-shekara domin lokacin Ramadan lokaci ne na istigfari da kuma jin dadin soyayya da kuma alherin da Allah yake yi wa dan Adam.

Fayinka ya bayyana marigayi Oba a matsayin jagora kuma mai son hadin kai.

A cewarsa, jajircewarsa na yi wa mutane hidima, ba tare da la’akari da asalinsu da imaninsu ba, ya bar tabo maras gogewa ga duk wanda ya san shi.

A cikin lacca mai taken: “Adalci”, Sheikh Almudeen Mubarak, ya roki ‘yan Nijeriya da su rika yi wa juna adalci da adalci. (NAN) (www.nannews.ng)

DOKA/IGO

========

Ijeoma Popoola ta gyara

Kudade

By Funmilayo Adeyemi

Abuja, 9 ga Maris, 2025 (NAN) Wasu masu ruwa da tsaki a harkar ilimi sun yi kira ga hukumar kula da jami’o’i ta kasa (NUC) da ta sake duba kudaden da ta yi na neman kafa jami’o’i masu zaman kansu.

Masu ruwa da tsakin sun ce dole ne a yi bitar da hukumar ta NUC za ta yi domin ganin an samu ingantaccen ilmin al’umma a kasar nan.

Sun shaida wa Kamfanin Dillancin Labarai na Najeriya NAN ne a wata tattaunawa daban-daban a Abuja cewa, bibiyar zai rage yawan abubuwan da za ta kawo cikas ga ci gaban karatu a kasar.

A cewarsu, hakan kuma zai tilastawa jami’o’i masu zaman kansu fara saukakawa daliban da tuni suke fuskantar wahalar biyan kudadensu.

NAN ta ruwaito cewa NUC ta kara kudin sayen fom din neman kafa jami’o’i masu zaman kansu daga naira miliyan daya zuwa naira miliyan biyar.

A wata sanarwa da NUC ta fitar mai dauke da sa hannun babban sakatarenta Abdullahi Ribadu, ta kara da cewa an kara kudin gudanar da aikin daga naira miliyan 5 zuwa naira miliyan 25.

Ribadu ya kara da cewa karin kudin na da nufin inganta hadin kan jami’o’i, inda ya kara da cewa zai fi sanya sabbin jami’o’i masu zaman kansu da aka kafa domin tunkarar kalubalen wannan karnin.

Cardinal John Onaiyekan, Archbishop Emeritus na babban limamin babban birnin tarayya Abuja, yayin da yake bayyana ra’ayinsa, ya ce dole ne a duba wannan bitar domin zurfafa ilimin al’umma a kasar nan.

Onaiyekan ya ce, “Watakila akwai wasu da suka kafa jami’o’i don samun kudi kuma suna karbar makudan kudade don haka.

“Amma na san cewa akwai jami’o’in da ba na gwamnati ba, ba ma zan kira su masu zaman kansu, jami’o’in da ba na gwamnati ba wadanda ba a kafa su don neman kudi ba.”

Ya ci gaba da cewa, ko NUC ta sanya kudaden a kan Naira miliyan 5 ko kuma Naira biliyan 1, babban hujjar ita ce daga ina su (NUC) suke sa ran jami’o’in za su samu kudin?

Malamin wanda ya nemi wannan a yi bitar, ya ce hakan zai tilastawa jami’o’i masu zaman kansu fara biyan harajin daliban da tuni suke fuskantar wahalar biyan kudadensu.

“Shin haka za a karfafa ilimin jami’a? ko kuma kana nufin iyayen masu kudi ne wadanda za su biya miliyoyi ne kadai za su iya tura ‘ya’yansu makaranta?

“Da a ce haka ne lokacin da na je makaranta, da a ce irin wadannan mutanen da ke NUC sun je makaranta, da ba su taba shiga jami’a ba,” inji shi.

Onaiyekan ya kuma bukaci gwamnatin tarayya da ta kafa sabuwar hukumar da za ta sa ido kan yadda za a kafa jami’o’i masu zaman kansu a kasar nan.

Ya ce kafa sabuwar hukumar ya zama dole domin galibin jami’o’i masu zaman kansu ba su da riba.

A cewarsa, matsayi na ne tun lokacin da muka fara jami’armu mai zaman kanta-Jami’ar Veritas, cewa akwai bukatar a samu sauyi mai tsauri a wannan fanni.

“An kafa NUC ne domin gudanarwa da daidaita abubuwan da ke faruwa a jami’o’in da jama’a ke daukar nauyinsu. Tsarin NUC shine kula da jami’o’in jama’a waɗanda ake ba da kuɗaɗen jama’a.

“A wancan lokacin, babu jami’o’i masu zaman kansu. Kuma zan ce, tunda gwamnati ta yanke shawarar barin jami’o’i masu zaman kansu su fara aiki, akwai bukatar ko dai a sake duba yadda NUC ke mu’amala da jami’o’i masu zaman kansu.

“Ba za ku iya yi da su daidai yadda kuke mu’amala da jami’o’in gwamnati ba.

“Amma ma mafi kyau har yanzu, akwai bukatar a kafa wata cibiyar da masu mallaka da manajoji na jami’o’i masu zaman kansu za su kasance da hannun jari don gudanar da jami’o’i masu zaman kansu, ba NUC ba,” in ji Onaiyekan.

A cewarsa, NUC ta fito da tsare-tsare da ke kallon jami’o’i masu zaman kansu kamar cibiyoyin kasuwanci ne daga inda suke samun kudi.

Har ila yau, Farfesa Nuhu Yusuf, mataimakin shugaban jami’ar Al-Hikmah da ke Ilorin, ya ce ana samun yawaitar jami’o’in da wasu ba su da karfin ci gaba.

A cewarsa, kamar yadda sunan ke nuni da cewa jami’o’i masu zaman kansu kusan tamkar wani abin damuwa ne kuma duk wanda yake son kafa jami’a to tabbas an shirya shi.

“Dole ne su sami karfin kudi don ci gaba da aiki kuma na tabbata NUC za ta yanke hukuncin ne bisa gogewar da suka yi a baya dangane da wasu jami’o’in da suka fara amma ba za su iya ci gaba ba.

“Ba za su iya ci gaba da ayyuka ba kuma suna rataya halin da ba za ku iya ci gaba ba, ba za ku iya komawa baya ba. Kuma na tabbata hakan ya kamata ya zama dalili.

“Don haka, irin waɗannan kuɗaɗen da sun kasance ‘ban mamaki a gare su idan suna da matsala mai tsanani wanda kuma za a iya amfani da su don ƙarawa da haɓaka su,” in ji shi.

A nasa bangaren, Farfesa Emeritus, Benjamin Ozumba, tsohon mataimakin shugaban jami’ar Najeriya, ya ce bibiyar halin kamar ‘tsawa ce’ ga masu ruwa da tsaki domin ba a gabatar da jawabin a kan teburi ba.

Ozunba ya bayyana cewa makarantun gaba da sakandare a Najeriya ba a biya su ba, idan aka kwatanta da na duniya, don haka ya kamata a yi kira da a yi bitar.

A cewarsa, NUC tana kawo wannan manufa don ci gaba da rage yawan aikace-aikacen da za ta kawo cikas ga ci gaban yawan karatu a kasar.

“Kashi nawa ne na ‘yan Najeriya ke samun ilimin jami’a kuma kaso nawa ne ake bukata domin Najeriya ta ci gaba?

“Saboda haka abubuwa da yawa a Najeriya na bukatar a duba su a kasa. A Habasha misali, masaukin ɗalibai kyauta ne kuma idan ba ku yi amfani da wurin ba, ana biyan ku.

“Abin da ya kamata mu yi la’akari da shi shi ne neman hanyoyin da za mu inganta jami’o’inmu ta hanyar samar da isassun kudade don inganta ababen more rayuwa a jami’o’in gwamnati domin su kasance masu inganci a duniya,” in ji shi.

Tsohon mataimakin shugaban jami’ar ya shawarci gwamnatin tarayya da ta dauki wani ra’ayi daga kasar Jamus da ba ta da jami’o’i masu zaman kansu amma gwamnati ta zuba jari sosai a jami’o’in gwamnati.

Ya bayyana cewa jami’o’in Jihohi ba sa yin abin da ya dace domin sun yi wa cibiyoyin tsada tsada.

Ya ci gaba da cewa kara kudaden aikace-aikace da sarrafa kudaden jami’o’i masu zaman kansu zai haifar da kalubale ne ga ilimin jami’o’in kasar da ke kokarin bunkasa.

“Saboda haka jami’o’i masu zaman kansu da yawa suna yin kyau, misali, Jami’ar Lead, Jami’ar Covenant, Jami’ar Redeemers, Jami’ar Afe Babalola da sauran su suna yin kyau.

“Suna cike gibin da jami’o’in gwamnati ba su iya cikawa.

“Don haka, wannan bita da hukumar ta NUC ta yi, dabara ce mai tsauri da ba za ta kai mu ko’ina a matsayin kasa ba,” in ji shi. (NAN)( www.nannews.ng )

FAK/ADA

Deji Abdulwahab ne ya gyara

====

Makarantu

By Mustapha Yauri

Zaria (Jihar Kaduna) Maris 9, 2025 (NAN) Dr Abbas Tajuddeen, Kakakin Majalisar Wakilai, ya ce Mazabar Zariya za ta samu karin cibiyoyin gwamnatin tarayya guda bakwai a cikin kasafin kudin 2025.

Kamfanin Dillancin Labarai na Najeriya (NAN) ya ruwaito cewa Tajuddeen ya bayyana hakan ne a lokacin buda bakin azumin watan Ramadan da aka gudanar a Zariya a ranar Asabar.

A cewarsa, an yi hakan ne domin kara daukaka martabar Zariya a matsayin cibiyar neman ilimi.

Kakakin ya zayyana cibiyoyin da suka hada da; Kwalejin Aikin Gona ta Tarayya, Makarantar Kiwon Dabbobi ta Tarayya da Kwalejin Fasaha ta Tarayya.

Sauran sun hada da Cibiyar Bunkasa Gudanarwa, Cibiyar Inganta Fasaha, Makarantar Nakasassu (Firamare da Sakandare) da Sabbin Makarantun Sakandare na Tarayya guda hudu.

Tajuddeen ya ba da tabbacin cewa za a aiwatar da wasu ayyukan raya kasa da suka shafi rayuwar jama’a kai tsaye a cikin kasafin kudin shekarar 2025.

“Yayin da aka sanya hannu kan kasafin kudin shekarar 2025, nan ba da jimawa ba, za a fitar da kudin tallafin karatu na dalibai marasa galihu 2,500 a manyan makarantu.

“Haka zalika, karin dalibai 4,000 za su ci gajiyar shirin,” in ji shi.

Daga nan sai Tajuddeen ya yaba da irin hadin kai da goyon bayan da ‘yan mazabar suka ba shi wanda a cewar sa, shi ne tushensa na samun sakamako a majalisar dokokin kasar.

Sai dai ya yi kira da a yi wa shugaban kasa Bola Tinubu addu’a, inda ya kara da cewa irin wannan na iya taimakawa gwamnati da kasar nan wajen rage hauhawar farashin kayayyaki da kuma bunkasa GDP.

Shugaban majalisar ya lura cewa saboda cikakken tsarin gwamnatin da Tinubu ke jagoranta, rashin tsaro ya ragu matuka.

Mataimakin Shugaban Jam’iyyar APC na Arewa maso Yamma, Alhaji Garba-Datti Babawo, ya yaba wa shugaban majalisar kan yadda ya dauki kowane dan majalisa ba tare da la’akari da bambancin jam’iyya, yanki ko yanki ba.

Babawo ya bukaci Tajuddeen da ya ci gaba da gudanar da kyakkyawan salon shugabancinsa wanda ke saukaka zaman lafiya, ci gaba da kuma dangantaka mai kyau a cikin Green Chamber.

Kamfanin dillancin labaran Najeriya (NAN) ya rawaito cewa fitattun ‘yan siyasa, malamai, shugabannin gargajiya, ’yan kasuwa da sauran masu ruwa da tsaki a mazabar tarayya ta Zariya, sun nuna amincewa da shugaban majalisar. (NAN) ( www.nannews.ng )

AM/CMY/KLM

=========

Collins Yakubu-Hammer/Muhammad Lawal ne ya gyara shi