All posts by Hadiza Mohammed-Aliyu

Kebbi za ta bi diddigin ci gaban rigakafi ta hanyar tarurrukan yamma a kullun

Rigakafi
Daga Lawal Taofeek
Birnin Kebbi, Agusta 17, 2026 (NAN) Mataimakin Gwamnan Kebbi, Sanata Umar Abubakar-Tafida, ya umarci dukkan Shugabannin Kananan Hukumomi 21 na jihar da su tabbatar da cikakken halartar tarurrukan bitar yamma yayin aikin allurar rigakafi.

Abubakar-Tafida ya bayyana hakan ne yayin da yake gabatar da jawabi a taron wata-wata na Kwamitin Aiki na Jiha kan Rigakafi, Kula da Lafiyar Farko, da Tsabtace Muhalli da aka gudanar a Birnin Kebbi.

Ya lura cewa tarurrukan za su ba su damar samun sabbin bayanai kan batutuwan lafiya da suka shafi yankunansu da kuma ci gaban rigakafin yau da kullun.

Mataimakin gwamnan, wanda kuma shi ne shugaban kwamitin aiki, ya ce gwamnati ta damu da gibin da ke akwai a sa ido da kuma daidaita al’amura a matakin kananan hukumomi.

Ya lura cewa tarurrukan bitar na yamma suna da matukar muhimmanci wajen bin diddigin aiki, magance kalubale, da kuma tabbatar da cewa babu wata al’umma da aka bari a baya a cikin ayyukan kiwon lafiya na jihar.

Yayin da yake sake jaddada alƙawarin gwamnatin jihar, Abubakar-Tafida ya ce gwamnatin da ke kan mulki a yanzu ta ci gaba da mai da hankali kan tallafawa duk ayyukan da suka shafi kiwon lafiya a faɗin jihar ta hanyar Cibiyoyin Kula da Lafiya na Farko (PHCs).

Mataimakin gwamnan ya yaba wa Sarakunan Gargajiya bisa cikakken halartar tarurrukan bita na yamma da kuma goyon bayan da suke bayarwa ga batutuwan da suka shafi kiwon lafiya.

Abubakar-Tafida ya yi kira ga Shugabannin Kananan Hukumomi da su yi aiki kafada da kafada da sarakunan gargajiya don ƙara wayar da kan jama’a da wayar da kan jama’a.

Ya kuma yi kira ga ma’aikatan lafiya da su ci gaba da himma, jajircewa, da ƙwarewa wajen samar da ayyukan rigakafi a faɗin jihar.

Mataimakin gwamnan ya yaba wa abokan hulɗar ci gaba da kuma hukumomin bayar da gudummawa bisa ci gaba da goyon bayansu wajen ƙarfafa rigakafi da kuma samar da kiwon lafiya na farko a jihar. (NAN)(www.nannews.ng)

LOT/KLM
=========
Muhammad Lawal ne ya gyara

Ranar Shayarwa: Mata sun yi kira ga maza da su kara tallafawa mata

Shayarwa
Daga Folasade Akpan
Abuja, 6 ga Agusta, 2026 (NAN) Wasu mata sun yi kira ga mazan Najeriya su kara tallafawa matansu don tabbatar da nasarar shayarwa ta musamman da samun lafiyar yara, suna jaddada cewa mazaje suna da muhimmin rawar da za su taka.

Mazajen sun bayar da wannan shawara a hirarsu da Kamfanin Dillancin Labarai na Najeriya (NAN) a ranar Alhamis a Abuja domin tunawa da Makon Duniya na Shayarwa na 2026 da ake gudanarwa daga 1 ga Agusta zuwa 7 ga Agusta.

Kamfen na 2026, mai taken “Shayarwa don Fara Rayuwa Mai Dorewa: Karfafa Abin da Yake Aiki”, yana nuna bukatar iyalai masu tallafi, wuraren aiki da al’ummai don ci gaba da shayarwa da inganta lafiyar uwa da yara.

Mr Chukwuemeka Emmanuel, wanda ya shayar da ‘ya’yansa uku na watanni shida gaba daya, ya ce mazaje suna da babbar rawa wajen taimaka wa uwa samun nasarar shayarwa da shawo kan kalubale.

A cewarsa, shayar da jariri na karfafa jiki da na zuciya ga iyaye mata, don haka goyon bayan maza yana da matukar muhimmanci a duk lokacin shayarwa don tabbatar da nasarar shayarwa da walwalar iyali.

“Yana zuwa da damuwa sosai. Akwai daren da ba a iya bacci, kuma yaro yana dogaro kacokan ga mama. Abu ne mai wahala sosai, amma yana da lada sosai,” in ji shi.

Ya ce maza za su iya rage nauyin da ke kan iyaye mata masu shayarwa ta hanyar bayar da tallafin karin abinci mai kyau, taimakon aiyyukan gida da duk wani goyon baya da ake bukata domin su yi nasara a shayarwa.

“Maza, ku taimaki matarku. Ku ba su dukan taimako Ku yi iyakacin ku wajen rage ƙalubale da samar da tallafin da suke bukata don su yi nasara,” in ji Emmanuel.

Haka kuma ya ƙaryata kuskuren fahimta da ke hana wasu maza goyon bayan shayarwa, yana jaddada cewa yakamata iyayen maza su kasance cikin aiki sosai a duk lokacin shayarwa kuma su bayar da duk wani taimako da ake bukata.

“Dole ne ka tallafa wa matarka duk da ko tana shayarwa ne ko wani abu daban. Duk irin tallafin da zaka iya bayarwa wa matarka, ka tabbatar tana samun nasara wajen yin shi,” in ji shi.

Emmanuel ya ce shiga cikin kula da iyalinsa ya ba shi damar fahimtar sadaukarwar da uwa ke yi da kuma gane muhimmancin raba nauyin tarbiyyar yara tsakanin iyaye.

Haka kuma, Malam Ibrahim Musa, uba ga yara biyu, ya ce shayarwa ta musamman ta taimaka sosai wajen ci gaba da lafiyar ‘ya’yansa tare da rage yawan ziyartan asibiti da ba dole ba.

Musa ya ce bai kamata a dauki shayarwa a matsayin nauyin mata kadai ba, amma a matsayin alhakin iyali wanda ke bukatar hakuri, karfafa gwiwa da tallafi na ainihi daga wajen uba.

Haka nan, Malam Adewale Johnson, uba ga ‘yar shekara daya, ya ce raba nauyin gida da kula da manyan yara ya bai wa matarsa damar mayar da hankali sosai kan shayarwa.

Johnson ya yi kira ga masu aiki a al’umma da su kara goyon bayan iyali ta hanyar kirkirar yanayi mai dacewa da shayarwa wanda zai bai wa uwa damar ci gaba da shayarwa cikin nasara bayan dawowa aiki daga hutu na haihuwa.

Wani uba, Mr Samuel Okoro, ya ce ci gaba da karfafa gwiwa da raba nauyi ya taimaki matan da su shawo kan gajiya, damuwa da matsin lamba na al’umma wanda sau da yawa ke katse shaye-shayen nono na musamman a cikin iyalai.

Duk da haka, wasu uba sun danganta rashin isasshen goyon baya wajen shayarwa da rashin fahimta, matsin tattalin arziki da rashin isasshen sani game da shayarwa na musamman, suna kiran yin karin wayar da kai da kamfen na ilimantarwa.

Mr Hassan Yauri, uba mai yara hudu, ya ce duk da yake yana goyon bayan shayarwa, ya fahimci dalilin da ya sa wasu maza ke kasa tallafawa matansu yadda ya kamata a lokacin shayarwa.

“Wasu mazaje suna jin cewa da zarar jaririn ya zo, dukkan hankali ya koma ga jaririn kuma suna fara jin an watsi da su.

“Wasu kuma suna ganin nonon shi ne kawai don (NAN)

Fura da Nono har yanzu su ne abincin Kano mafi soyuwa a dukkan matakan jama’a

Abinci na musamman
Daga Grace Adejoh
Kano, 6 ga Agusta, 2026 (NAN) Fura da Nono, abincin gargajiya na Hausa da ake yi daga gero da madarar shanu, har yanzu yana daga cikin waɗanda ake so a Kano, kuma mutane na jin daɗinsa komai shekarunsu, matsayin su a cikin al’umma ko yanayi.

Bincike na Kamfanin Dillancin Labarai na Najeriya (NAN) a ranar Alhamis ya nuna cewa wannan abincin har yanzu yana daga cikin abincin gargajiya mafi ciniki a Kano, saboda ana sayar da shi a sassa daban-daban don dacewa da kasafin kowane mai saye kuma yana da araha ga duk matakan kudin shiga.

Ba kamar yawancin abincin da ake sayarwa a farashi guda ba, Fura da Nono ana bayarwa gwargwadon abin da mai saya zai iya biya, wanda ke sa ya zama abun samu ga kowa, daga ma’aikata, ɗalibai, ma’aikatan gwamnati har zuwa manyan ‘yan kasuwa.

Hajiya Safiya Danladi, mai sayarwa a Kasuwar Singer, ta ce sassaucin farashin ya taimaka wajen riƙe bukatar abincin a shekaru masu yawa.

“Babu farashi guda don Fura da Nono. Abokan ciniki na siyayya gwargwadon abin da zasu iya biya, kuma muna bayarwa gwargwadon abin da aka biya.

“Shi ya sa masu hannu da shuni da talakawa ke sha,” ta ƙara da cewa sayayyar tana da ƙarfi duk shekara duk da ƙaruwa a farashin gero, sikari, da sabo madara.

A kasuwanni irin su Singer, Tarauni, Sabon Gari da Kofar Wambai, ‘yan kasuwa sun ruwaito cewa saye na tafiya da sauri, inda da yawa suka ce wannan abinci na musamman
yana ci gaba da zama zaɓi na karin kumallo, abincin rana da abincin dare tsakanin mazauna.

Malam Idris Yusuf, mai sayar da madara a Kasuwar Singer, ya ce wannan abinci ya koma daga abincin gargajiya na Fulani zuwa kasuwanci mai ƙarfi a birni.

Ya ƙara da cewa yanzu ana ba da Fura da Nono a otal-otal, gidajen cin abinci da kafet, kuma matasa da yawa sun fara tattara shi a kwalaye masu alama domin isar da shi gida da kuma oda ta yanar gizo.

A cewar sa, shagunan zamani sun gabatar da nau’ikan alfarma ta hanyar ƙara ‘ya’yan itatuwa kamar ayaba da tuffa, haka kuma dabino, kwakwa, gyada da gyasar caju,
don jawo hankalin matasa yayin da aka kiyaye girkin gargajiya.

Wani ƙwararren mai ilimin abinci, Dr Emmanuel Abah, ya bayyana Fura da Nono a matsayin hadin gina jiki na gero da madarar da aka yi ta tsantsa.

Ya ce gero na samar da carbohydrates da sinadarin fiber na abinci, yayin da madarar da aka tsantsa ke bayar da protein, calcium da kuma kwayoyin cuta masu
amfani da ke tallafawa narkar da abinci da lafiyar jiki gaba ɗaya.

Abah ya nuna cewa darajar gina jikin sa da kuma araha yana taimakawa wajen ci gaba da shahara a tsakanin yara, manya, da tsofaffi.

Mazauna gari sun kuma shaida wa NAN cewa wannan kayan abinci har yanzu yana da muhimmanci ga al’adun Kano kuma akai-akai ana yi yayin bukukuwan aure, suna ba wa jarirai suna, da sauran taron jama’a a matsayin alamar baƙi.

Hajiya Khadija, wacce take sayar da Fura da Nono a Kasuwar Kofar Wambai tsawon shekaru 18, ta ce kasuwancin ya tallafa wa iyalinta duk da sauye-sauyen tattalin arziki.

“Wannan kasuwanci ya horar da ‘ya’yan nawa kuma ya tallafa wa iyalina tsawon shekaru. Ko da irin yanayin tattalin arziki, mutane har yanzu suna saya Fura da Nono saboda yana cikin rayuwarmu ta yau da kullum da al’ada.”

Yawancin mazauna garin sun ce ko ana yi ta hanyar gargajiya a cikin kwarya ko a cikin kofuna na zamani da ‘ya’yan itatuwa da gyada, Fura da Nono ya ci gaba da
kasancewa abinci mai araha, mai gina jiki kuma mai muhimmanci a al’adu wanda kowa ke jin daɗinsa a duk rukunin zamantakewa. (NAN)(www.nannews.ng)
AGU/FAA
========
Folasade Adeniran ce ta gyara

UNFPA ta bayar da tallafin kayan kula da mata masu yoyon fitsari ta Sokoto

Gudunmawa
Daga Habibu Harisu
Sokoto, 4 ga Agusta, 2026 (NAN) Hukumar kula da yawan Jama’a ta Majalisar Dinkin Duniya (UNFPA) ta bayar da kayan aikin likita don tallafawa kula da marasa lafiya masu fama da ciwon yoyon fitsari (VVF) a Asibitin Mata da Yara na Maryam Abacha, Sokoto.

Kamfanin Dillancin Labarai ta Najeriya (NAN) ya tuwaito cewa an mika kayan aikin ne ta hannun Shugaban Tawagar Jihar UNFPA, Dakta Rabi’atu Sageer, ga Kwamishinan Lafiya na Jihar, Dakta Faruk Abubakar-Wurno, a wani bikin da aka gudanar ranar Talata a Sokoto.

Yayin da ya karɓi kayan aikin, Abubakar-Wurno ya bayyana wannan taimako a matsayin wani muhimmin mataki a kokarin jihar na karfafa ayyukan kula da lafiya na iyaye mata da na haihuwa.

Ta hanyar Wakilin Daraktan Ayyukan Jinya, Abubakar Shehu, Kwamishinan ya ce gudummawar zata kara karfin asibitin wajen bayar da ingantaccen aikin lafiya da kuma kulawa ga mata masu fama da yoyon fitsari wanda a ka fi samu daga haihuwa.

Wannan kayan aiki zai karfafa kiwon lafiya na mata da na haihuwa kuma zai tabbatar cewa mata da suka kamu da yoyon fitsari da mata masu haihuwa suna samun kulawa mai inganci, da daraja,” in ji shi.

Kwamishinan ya nuna godiya ga UNFPA saboda ci gaba da haɗin gwiwarsu da gwamnatinsa wajen inganta isar da kiwon lafiya, sannan ya yi kira ga shugabannin asibitin da su tabbatar da amfani da kayan aikin yadda ya kamata da kuma kula da shi.

“Ina matukar godiya da UNFPA saboda haɗin gwiwa da tallafin da bai misaltawa wajen inganta kiwon lafiya a Jihar Sokoto. Ina kira ga shugabancin asibitin da su yi amfani da wannan kayan aikin yadda ya dace kuma su tabbatar da kula da shi domin amfanin al’ummarmu,” in ji shi.

A jawabin ta, Shugabar Ƙungiyar UNFPA ta Jihar, Sageer, ta ce babban burin ƙungiyar shine kawar da yoyon fitsari a Jihar Sokoto da ƙasa baki ɗaya ta hanyar rigakafi, yayin da ake tabbatar da ingantaccen magani ga waɗanda suka rigaya da samun matsala.

“Babban burinmu a UNFPA ba wai ci gaba da samar da kayan aikin tiyata ba ne.

“Babban burinmu shine mu samu babu ciwon fistula na haihuwa a Jihar Sokoto,” in ji ta.

Sageer ta bayyana ciwon yoyon fitsari a matsayin wata matsala mai muni amma mai iya kaucewa wadda ke nuna rashin daidaito na zamantakewa da ke shafar mata da ‘yan mata.

“Ciwon yoyon fitsari na da muni, amma kuma ana iya kauce masa. Yana tunatar da rashin daidaito da ke cikin al’umma.

“Yana nuna rashin karfin ikon kai, karancin ilimi da raguwa wajen samun kudi ga mata da yawa,” in ji ta.

Sageer ta jaddada cewa UNFPA na kallon ciwon yoyon fitsari ba kawai a matsayin ƙalubale na lafiya ba amma har ma da batun zamantakewa da ci gaba.

“Haka nan yana da nasaba da mata da aka bari a baya, kuma ba za mu iya cimma manufofin ci gaba mai dorewa ba idan muka bari wani a baya,” ta kara da cewa.

Sageer ta lura cewa UNFPA ta tallafawa Cibiyar VVF a asibitin a tsawon shekaru ta hanyar kudade daga abokan hadin gwiwa na ci gaba, ciki har da Tarayyar Turai ta hanyar Ayyukan Lafiya da Gwamnatin Canada, da wasu.

Ta bukaci asibitin da ya tabbatar da kulawa da kayan aikin.

Haka kuma a lokacin da yake magana, Sakataran Dindindin na Ma’aikatar Kasafin Kudi da Tsare-Tsaren Tattalin Arziki ta Jihar Sokoto, Alhaji Buhari Umar,
ya tabbatar da kudurin gwamnatin jihar na yin aiki tare da abokan ci gaba don inganta bayar da kiwon lafiya.

Umar ya ce shugabancin Gwamna Ahmed Aliyu ya mayar da hankali ne wajen gina haɗin kai da daidaita shirin ci gaba da abubuwan da suka fi muhimmanci ga jihar bisa tsarin manufofi guda tara.

“Manufar wannan shugabanci ita ce tabbatar da an kafa haɗin kai da daidaituwa.”

“Muna godiya ga UNFPA saboda daidaita ayyukansa da bukatun jihar Sokoto, kuma muna sa ran ingantaccen haɗin gwiwa tare da sauran abokan ci gaba,” in ji shi.

Sakataran dindindin, wanda ya ce ya burge shi matuƙa ganin ci gaban da asibitin ya samu a lokacin ziyararsa ta baya-bayan nan, ya ƙalubalanci shugabannin su maida sabbin kayan aiki zuwa sakamako mai kyau ga kiwon lafiya.

“Farashin yin kyakkyawan aiki shine yin mai kyau. Abu ɗaya ne yin biki; wani abu ne daban samun sakamako.

Umar ya tabbatar wa masu ruwa da tsaki cewa gwamnatin jihar za ta ci gaba da goyon bayan shirye-shiryen da ke inganta ayyukan kiwon lafiya da
kawo sakamako mai kyau ga jama’ar Jihar Sokoto. (NAN)(www.nannews.ng)
HMH/AOS
=========
Bayo Sekoni ne ya gyara

Hukumar Hisbah ta Kano ta haramta yada fina-finai ta wayoyin salula a cibiyoyin caji

Hisba
Daga Suyudi Isah Jibril
Kano, 16 ga Yuli, 2026 (NAN) Hukumar Hisbah ta Jihar Kano ta haramta yada fina-finai a wayoyin salula, wanda galibi ake yi a cibiyoyin caji na waya, a kananan hukumomi 44 na jihar, nan take.

Mataimakin Kwamandan Hukumar, Dr Mujahideen Aminudden, ya sanar da hakan a ranar Alhamis a Kano.

Aminudden ya ce wannan matakin ya biyo bayan koke-koken da iyaye suka yi na zargin cewa wasu masu gudanar da cibiyoyin caji na waya suna raba fina-finai marasa tantancewa da abubuwan da ke bayyana a fili tare da yara.

Ya ce wannan dabi’a tana fallasa yara ƙanana ga kayan da za su iya lalata tarbiyyarsu ta ɗabi’a.

A cewarsa, da yawa daga cikin fina-finan da ake rarrabawa ba a tantance su ba kuma ba a kare su da haƙƙin mallaka ba, yayin da wasu masu gudanar da su kuma suna raba abubuwan da ake ganin ba su dace da yara ba.

Ya ƙara da cewa “a ƙarƙashin fakewar raba abubuwan addini, wasu cibiyoyin cajin waya suna rarraba kayan da ke cutar da ci gaban ɗabi’ar yara.”

Kwamandan ya ce an rarraba fina-finai bisa ga dacewar shekaru, amma wasu masu gudanar da fina-finai sun yi watsi da irin wannan rarrabuwa ta hanyar rarraba abubuwan da aka yi niyya ga manya ga ƙananan yara.

Aminudden ya ce hukumar ta tura ma’aikata a cikin ƙananan hukumomi 44 na jihar don tilasta bin umarnin.

Ya yi gargaɗin cewa duk wanda aka samu yana yin wannan kasuwancin da aka haramta za a gurfanar da shi a gaban kuliya.(NAN)(www.nannews.ng)
SIJ/AAA /HA
=========
Aisha Ahmed da Hadiza Mohammed-Aliyu ne suka gyara